Që një zotim të jetë i vlefshëm, duhet të plotësohen disa kushte si nga ana e personit që bën zotimin, ashtu edhe nga ana e vetë zotimit.
Që zotimi të jetë i vlefshëm, personi që bën zotimin duhet të jetë musliman, me mendje të shëndoshë dhe të ketë arritur moshën e pjekurisë (pubertetit). (Kâsânî, Bedâ’i, 5/81-82)
Kushtet që lidhen me zotimin janë këto:
a) Ajo që zotohen duhet të jetë nga lloji i një ibadeti farz ose vaxhib. Për shembull, zotimi për të falur namaz, për të agjëruar, për të dhënë sadaka ose për të therur kurban është i vlefshëm. Vizita e të sëmurit ose leximi i mevludit nuk mund të jenë objekt zotimi. Shpërndarja e sheqerit ose hallvës në tyrbe, ndezja e qirinjve, therja e gjelit, lidhja e copave të rrobave etj., që shihen si zakone popullore, nuk kanë vend në Islam.
b) Ajo që zotohen duhet të jetë vetë një ibadet i synuar, jo një veprim që shërben si mjet për një ibadet tjetër. Për shembull, marrja e abdesit, thirrja e ezanit ose ikametit, hyrja në xhami nuk janë zotime të vlefshme.
c) Ajo që zotohen nuk duhet të jetë një ibadet farz ose vaxhib që personi është i detyruar ta kryejë tashmë. Për shembull, namazi që është detyrë për të ose agjërimi i Ramazanit nuk mund të jenë objekt zotimi.
d) Ajo që zotohen duhet të jetë e mundur dhe e lejuar si nga ana materiale ashtu edhe nga ana fetare; nëse është pasuri, duhet të jetë në pronësi të atij që bën zotimin. Zotimi për një pasuri të caktuar që nuk i përket personit është i pavlefshëm. Nëse ai zotohet për më shumë se sa zotëron, zotimi vlen vetëm për pjesën që ai posedon. Megjithatë, zotimi për një pasuri që ka shumë gjasa ta zotërojë në të ardhmen është i vlefshëm; për shembull, pasuria që pritet të merret me trashëgimi. Zotimi nuk duhet të lidhet me pasuri që është në pronësi të dikujt tjetër.
e) Veprimi i zotuar nuk duhet të përmbajë mosbindje ndaj Allahut, bidat, mëkat ose veprim të ndaluar. Në të kundërt, zotimi është i pavlefshëm.
Një person që bën zotim të kushtëzuar për të mos ndodhur diçka e padëshiruar, si p.sh. “Nuk do të pi më alkool; nëse pi, do të agjëroj një muaj”, nëse kushti realizohet, mundet ose ta përmbushë zotimin, ose të japë shlyerjen e betimit. Sipas hanefijve, dhënia e shlyerjes së betimit është më e përshtatshme, sepse ky lloj angazhimi ka kuptimin e forcimit të fjalës dhe konsiderohet betim. (İbn Âbidîn, Reddü’l-muhtâr, 3/738-739)
Këshilli i Lartë për Çështjet Fetare
12.07.2017