KapitulliShpjegimi i Kur’anit përmes thënieve të Tabi‘inëve (brezi pas sahabëve)

Nëse dikush nuk gjen shpjegimin e një ajeti në Kur’an ose Sunnet, dhe nuk gjen as komente të përshtatshme nga shokët, atëherë shumë dijetarë kanë përdorur fjalët e pasardhësve; si Muxhahid ibn Xhebr, i cili ishte një mrekulli në këtë shkencë.

Muhammed ibn Is’hak tha se ai u informua nga Aban ibn Salih se Muxhahidi tha: “Unë recitova të gjithë Kur’anin te Ibn ‘Abbasi tre herë nga fillimi deri në fund, duke e ndalur te çdo ajet dhe duke e pyetur për të.”

Tirmidhiu transmeton nga Husejn ibn Mehdi el-Basri se ‘Abdul-Razzaku e informoi atë nga Ma’mari, i cili transmeton nga Katade se Muxhahidi tha: “Nuk ka asnjë ajet në Kur’an për të cilin të mos kem dëgjuar diçka.”

Tirmidhiu transmeton gjithashtu nga Ibn Ebi ‘Umeri, i cili transmetoi nga Sufjan ibn ‘Ujejne, nga A’mashi, se Muxhahidi tha: “Po të kisha recituar Kur’anin sipas recitimit të Ibn Mes’udit, nuk do të kisha pasur nevojë të pyesja Ibn ‘Abbasin për shumë nga ato që e pyeta.”

Ibn Xheriri tha: na informoi Ebu Kurejbi nga Talk ibn Ganami, i cili transmetoi nga ‘Uthman el-Mekki nga Ibn Ebi Mulejke, i cili tha: “Unë e pashë Muxhahidin duke pyetur Ibn ‘Abbasin për komentimin e Kur’anit dhe ai kishte me vete tabelat e tij. Ibn ‘Abbasi i tha: ‘Shkruaj’ derisa kaloi gjithë tefsirin.”

Kjo është arsyeja pse Sufjan eth-Thewri thoshte: “Nëse ke tefsirin e Muxhahidit, atëherë është i mjaftueshëm.”

Pasardhës të tjerë të tillë janë: Sa’id ibn Xhubajr, ‘Ikrime – ish-skllavi i Ibn ‘Abbasit, ‘Ata’ ibn Ebi Rabah, Hasan el-Basriu, Mesruk ibn el-Ajda’, Sa’id ibn el-Musajjib, Ebul ‘Alije, Rebi ibn Anas, Katade, Dahhak ibn Muzahim dhe të tjerë nga pasardhësit, studentët e tyre dhe ata që i ndoqën.

Fjalët e tyre citohen dhe herë pas here ka ndryshime në shprehje, por ata që nuk kanë bazë të fortë dijesh e konsiderojnë këtë si dallim opinioni dhe e citojnë si të tillë. Kjo nuk është e saktë, sepse disa prej tyre shprehin diçka duke përdorur shembuj ose krahasime, ndërsa të tjerët janë të qartë në atë për çfarë po flasin. Shumicën e kohës ata bien dakord, prandaj dijetari i vëmendshëm duhet të jetë i vetëdijshëm për këtë, dhe udhëzimi vjen nga Allahu.

Shu’bah ibn Haxhaxh dhe të tjerë kanë thënë se fjalët e pasardhësve në çështje si vendimet praktike nuk janë autoritative, pra si mund të jenë të tilla në çështjet e tefsirit?

Kjo do të thotë se opinionet e tyre nuk janë autoritative mbi të tjerët (pasardhës) që kanë pikëpamje të kundërta; kjo është e vërtetë. Megjithatë, nëse të gjithë bien dakord mbi një çështje, atëherë pa dyshim është e mjaftueshme si provë. Kur ata ndryshojnë, atëherë kthehesh tek gjuha e Kur’anit ose Sunneti, ose tek gjuha e përgjithshme arabe, ose tek fjalët e sahabëve.

Komentimi i Kur’anit i bazuar vetëm në arsyetimin personal është haram.

Mu’ammeli na transmetoi nga Sufjani, nga ‘Abdul-A‘la, i cili transmetoi nga Se‘id ibn Xhubejri, se Ibn ‘Abbasi ka thënë: Profeti ﷺ ka thënë: “Kushdo që flet për Kur’anin pa dije, le të përgatisë vendin e tij në zjarr.”

Vaki‘ na transmetoi nga Sufjani, nga ‘Abdul-A‘la eth-The‘lebi, i cili transmetoi nga Se‘id ibn Xhubejri, se Ibn ‘Abbasi ka thënë: Profeti ﷺ ka thënë: “Kushdo që flet për Kur’anin pa dije, le të përgatisë vendin e tij në zjarr.”

Tirmidhiu transmeton nga ‘Abd ibn Humejd, nga Hibban ibn Hilal, i cili u njoftua nga Suhejl, vëllai i Hazm el-Kat‘ijut, i cili transmetoi nga Ebu ‘Imran el-Xhuni, nga Xhundubi, se Profeti ﷺ ka thënë: “Kushdo që flet për Kur’anin sipas mendimit të vet dhe rastësisht qëllon të saktën, ai prapë ka gabuar.”

Tirmidhiu e ka cilësuar këtë hadith si garib, ndërsa disa dijetarë të hadithit kanë folur (me kritikë) rreth Suhejl ibn Ebu Hazmit.

Këto janë transmetime nga dijetarët që kanë mësuar nga shokët e Profetit (صلى الله عليه وسلم) dhe të tjerët, të gjitha duke theksuar rëndësinë e madhe të mos komentimit të Kur’anit pa dijeni.

Ekzistojnë disa transmetime që tregojnë se Muxhahidi, Katade dhe të tjerë kanë komentuar mbi Kur’anin; megjithatë, nuk besohet se komentet e tyre nuk ishin të bazuara mbi dijeni ose se ata flisnin sipas dëshirës së tyre. Ka shumë transmetime nga ata që mbështesin faktin se ata nuk përdornin arsyen e tyre personale në ekzegjezën e Kur’anit.

Kushdo që flet për Kur’anin duke përdorur vetëm arsyen e tij personale, ka vendosur mbi veten një barrë që nuk duhet ta mbajë, dhe po ecën në një rrugë për të cilën nuk është urdhëruar të ecë. Edhe nëse do të binte mbi kuptimin e saktë, prapë do të kishte gabuar. Shkaku i gabimit të tij është sepse nuk e ka qasur këtë çështje përmes rrugës së drejtë. Kjo është e ngjashme me atë që gjykon mes njerëzve me padijeni, duke përfunduar në Zjarr, edhe nëse vendimi i tij është i drejtë herë pas here. Ai konsiderohet ende mëkatar, mirëpo mëkati i tij është më i lehtë se i atij që gabon në vendimin e tij. Allahu e di më së miri.

Në mënyrë të ngjashme, Allahu i quan shpifësit gënjeshtarë, siç thotë: “Dhe kur ata nuk sjellin dëshmitarët, atëherë ata janë, në sytë e Allahut, gënjeshtarë” (Nur: 13).

Prandaj, shpifësi është një gënjeshtar, edhe nëse shpifja e tij lidhet me një akuzë për pabesi martesore (zina), sepse ai përhap atë që nuk ka të drejtë të përhapë dhe flet për atë për të cilin nuk ka dijeni. Allahu e di më së miri.

Për këtë arsye, disa nga selafët shmangnin veten nga interpretimi i ajeteve për të cilat nuk kishin dijeni. Kjo është transmetuar nga Shu’bah nga Sulejman, nga ‘Abdullah ibn Murrah, i cili e rrëfeu nga Ebu Ma’mari se Ebu Bekr Sidiku tha:“Cila tokë mund të më përmbajë dhe cili qiell mund të më mbulojë, nëse flas për Librin e Allahut pa dijeni?”

Transmetohet gjithashtu nga Ebu ‘Ubejd el-Kasim ibn Sallami, i cili transmetoi nga Muhammed ibn Jezidi, nga el-‘Avvam ibn Havshabi, i cili tregoi nga Ibrahim et-Tejmi se Ebu Bekër Sidiku u pyet për ajetin: “Dhe fruta dhe barishte” (Abese: 31); ai iu përgjigj: “Cili qiell do të më hijezojë dhe cila tokë do të më mbajë, nëse flas për Librin e Allahut pa dijeni?” Zinxhiri i transmetimit është i ndërprerë.

Ebu ‘Ubejde transmetoi nga Jezidi, i cili transmetoi nga Humejd nga Anasi, se ‘Umer ibn Hattabi recitoi në minber: “Dhe fruta dhe barishte (abb).” Ai pyeti: “Çfarë është abb? Për sa i përket frutave, ne i dimë, por çfarë është abb?” Më pas i tha vetes: “Me të vërtetë, kjo është të mbingarkosh veten, o ‘Umer.”

‘Abd ibn Humejd tregon se Sulejman ibn Sarb transmetoi nga Ibn Zejdi, i cili transmetoi nga Thabit nga Anasi, i cili tha: “Ne ishim me ‘Umer ibn Hattabin dhe në rrobën e tij ishin katër copëza. Ai recitoi ajetin: ‘Dhe fruta dhe barishte (abba).’ Ai pyeti: çfarë është abb? Më pas i tha vetes: ‘Me të vërtetë, kjo është të mbingarkosh veten, çfarë dëmi ka nëse nuk e di?’”

Gjithçka e përmendur më sipër i referohet faktit se ata donin të zbulonin realitetin e abb. Përndryshe, është e njohur për të gjithë se është një lloj barishteje që rritet, siç thotë Allahu: ”Dhe bëmë që në të të mbijnë drithëra, edhe rrush e perime, edhe ullinj e hurma, edhe kopshte të dendura, dhe pemë e kullosa.” (Abese: 27-31)

Ibn Xheriri transmetoi nga Ja’kub ibn Ibrahim nga Ibn ‘Ulejje, i cili tregoi nga Ejjubi nga Ibn Ebi Mulejke, i cili tha: “Ibn ‘Abbasi u pyet për disa ajete të Kur’anit. Ai mund të ishte përgjigjur, por zgjodhi të mos fliste."

Ky transmetim ka zinxhir të autentik dhe i besueshëm.

Ebu ‘Ubejde transmetoi nga Isma’il ibn Ibrahim, i cili tregoi nga Ejjubi nga Ibn Ebi Mulejke, i cili tha: “Një njeri e pyeti Ibn ‘Abbasin për ajetin: ‘…një Ditë, e cila është sa një mijë vjet.’ (Sexhde: 5). Ibn ‘Abbasi e pyeti: ‘Po për ajetin: “…një Ditë, e cila është pesëdhjetë mijë vjet.” (Ma’arixh: 4). Njeriu iu përgjigj: ‘Arsyeja që të pyeta ishte që të më informoje.’ Ibn ‘Abbasi tha: ‘Janë dy ditë që Allahu i ka përmendur në Librin e Tij, dhe Allahu e di më së miri se për çfarë bëhet fjalë.’ Ai nuk dëshironte të fliste për Librin e Allahut pa dijeni.”

Ibn Xheriri transmetoi nga Ja’kub ibn Ibrahim nga Ibn ‘Ulejje, i cili tregoi nga Mehdi ibn Mejmun nga Velid ibn Muslim, i cili tha: “Talk ibn Habib erdhi tek Xhundub ibn ‘Abdullahi dhe e pyeti për një ajet të Kur’anit. Ai iu përgjigj: ‘Të lutem, mos më vrit kurrë nëse je musliman.’ Dhe në një transmetim tjetër tha: ‘…mos u ul kurrë me mua.’”

Maliki transmetoi nga Jahja ibn Sa’id se nëse ndonjëherë Sa’id ibn Musejjib pyetej për një ajet të Kur’anit, ai thoshte: “Ne nuk themi asgjë për tefsirin e Kur’anit.”

El-Lejth transmetoi nga Jahja ibn Sa’id se Sa’id ibn Musejjib nuk fliste përveç për atë që dinte, kur bëhej fjalë për Kur’anin.

Shu’bah transmetoi nga ‘Amr ibn Murrah, i cili tha: “Një njeri e pyeti Sa’id ibn Musejjib për një ajet të Kur’anit dhe ai iu përgjigj: ‘Mos më pyet për Kur’anin. Pyet atë që pretendon se asgjë nga ai nuk i është fshehur.’ Ai i referohej ‘Ikrimes.”

Ibn Shewdhab transmeton nga Jezid ibn Ebu Jezidi, i cili tha: “Ne i pyesnim Sa’id ibn Musejjib për të lejuar dhe të ndaluar, dhe ai ishte më i dituri për këto çështje. Por kur e pyesnim për tefsirin e një ajeti, ai heshte sikur nuk na kishte dëgjuar.”

Ibn Xheriri transmetoi nga Ahmed ibn ‘Abd el-Dabbi, i cili tregoi nga Hammad ibn Zejd nga ‘Ubejdullah ibn ‘Umer, i cili tha: “Kam takuar juristët e Medinës dhe ata e konsideronin një çështje të rëndë të flasin për tefsir. Nga ata ishin: Salim ibn ‘Abdullah, el-Kasim ibn Muhammed, Sa’id ibn Musejjib dhe Nafi’u.”

Ebu ‘Ubejd transmetoi nga ‘Abdullah ibn Salih, i cili tregoi nga el-Lejth nga Hisham ibn ‘Urve, i cili tha: “Nuk e kam dëgjuar kurrë babanë tim të interpretonte një ajet nga Kur’ani.”

Ejjub, Ibn ‘Avn dhe Hisham el-Destava’i të gjithë transmetuan nga Muhammed ibn Sirini, i cili tha: “Unë e pyeta ‘Ubejde es-Selmanin për një ajet të Kur’anit. Ai iu përgjigj: ‘Ata që dinin për rrethanat në të cilat u zbritën ajete, kanë kaluar. Frikësohuni Allahut dhe qëndroni të vendosur dhe të drejtë.”

Ebu ‘Ubejd transmetoi nga Mu’adh nga Ibn ‘Awn, i cili tregoi nga ‘Ubejdullah ibn Muslim ibn Jasar nga babai i tij, i cili tha: “Para se të flasësh për Allahun, ndalo dhe shiko se çfarë e paraprin dhe çfarë e pason (dmth. shiko kontekstin).”

Hushejhmi transmetoi nga Mugire nga Ibrahimi, i cili tha: “Bashkëmoshatarët tanë përpiqeshin të shmangnin shpjegimin e ajeteve dhe i jepnin shumë respekt kësaj shkence.”

Shu’bah transmetoi nga ‘Abdullah ibn Ebu Safar, se Sha’biu tha: “Betohem në Allahun, nuk ka asnjë ajet për të cilin të mos kem pyetur, por tefsiri është të transmetosh nga Allahu.”

Ebu ‘Ubejd transmetoi nga Hushejhmi, i cili tregoi nga ‘Umer ibn Ebu Za’ide, i cili tregoi nga Sha’biu nga Mesruku, i cili tha: “Kini kujdes nga tefsiri, sepse me të vërtetë ai është transmetim nga Allahu.”

Këto dhe transmetime të tjera të besueshme nga të parët e devotshëm tregojnë qartë se nuk lejohet të flitet për tefsir pa dijeni. Megjithatë, nuk ka asnjë dëm nëse dikush ka njohuri të mjaftueshme gjuhësore dhe fetare; atëherë fjalët e tij janë të pranueshme.

Për këtë arsye, ka disa thënie të ndryshme të transmetuara nga këta dijetarë. Kjo nuk nënkupton kontradiktë, sepse ata flisnin vetëm për ato çka njihnin dhe heshtnin për ato çka nuk dinin.

Kjo është ajo që është e detyrueshme për çdo njeri: Ashtu si duhet të heshtë për ato që nuk i di, po ashtu duhet të flasë për ato që i di, kur pyetet për to, sikurse Allahu thotë: “…që githqysh t’ua publikoni atë njerëzve, e të mos e fshehni…” (Ali Imran:187).

Kjo është gjithashtu për shkak të asaj që transmetohet në hadith: “Kushdo që pyetet për një çështje, por e fsheh, do të posedojë një mbajtës zjarri në Ditën e Gjykimit.”

Ibn Xheriri transmetoi nga Muhammed Ibn Bashar nga Mu’ammali, i cili tregoi nga Sufjan nga Ebu Zinadi se Ibn ‘Abbasi tha: “Tefsiri është i katër llojeve: një lloj që arabët e njohin nga gjuha e tyre, një lloj për të cilin askush nuk lejohet të jetë i padijshëm, një lloj që njihet nga dijetarët, dhe një lloj që nuk njihet veç nga Allahu.”

Allahu di më së miri.

Përktheu:

Misr.al