Kapitulli 2

Mospajtimet e selefëve në tefsirin e Kur’anit: larmi mendimesh, jo kundërshtim

Pararendësit (selefët) patën pak mospajtime në tefsirin e Kur’anit, ndërsa patën më shumë mospajtime në çështjet që lidhen me dispozitat (ahkam). Kur ata gjenin mospajtim në tefsirin e Kur’anit, kjo ishte më tepër një mospajtim në larmi sesa një kundërshtim. Kjo ndahet në dy kategori:

E para: shprehja e të njëjtës ide me fjalë të ndryshme; si rasti kur njëri përmend një aspekt të caktuar të çështjes, ndërsa tjetri përmend një aspekt tjetër. Këto shpjegime janë si përdorimi i emërtimeve të barasvlershme, të cilat qëndrojnë mes sinonimeve dhe antonimeve.

Për shembull, kur përmenden emra të ndryshëm për “shpatën”, thuhet: sarim dhe muhind. Të ngjashme me këtë janë edhe emrat e Allahut, emrat e Profetit ﷺ dhe emrat e Kur’anit. Të gjithë emrat e Allahut i referohen Atij, të Lartësuarit. Prandaj, lutja drejtuar Atij me një prej emrave të Tij nuk bie në kundërshtim me lutjen drejtuar Atij me një emër tjetër. Përkundrazi, është ashtu siç ka përmendur Allahu:“Thuaj: ‘Thërrisni Allah ose thërrisni të Gjithëmëshirshmin (er-Rahman); cilindo emër që ta thërrisni, Atij i përkasin emrat më të bukur.” (Isra’:110)

Secili prej Emrave të Tij i referohet vetë Allahut, si dhe cilësisë që përmban ai emër. Për shembull, i Gjithëdijshmi i referohet Allahut dhe cilësisë së dijes; i Plotfuqishmi i referohet Allahut dhe cilësisë së fuqisë; i Gjithëmëshirshmi i referohet Allahut dhe cilësisë së mëshirës.

Kushdo që mohon se këta emra tregojnë cilësi, bën pjesë ndër ata që pretendojnë se pranojnë vetëm domethënien e jashtme. Ata kanë shprehur një pretendim të ngjashëm me atë si Keramitët batinij ekstremë, sipas të cilëve:“Për Zotin nuk mund të thuhet as se është i gjallë, as se nuk është i gjallë.” Kështu, ata mohojnë të dy të kundërtat. Ky grup nuk mohon fjalë të tilla si përemrat; ata mohojnë vetëm cilësitë që këta emra përmbajnë. Kushdo që pajtohet me qëndrimet e tyre ekstreme në këtë çështje, është përshtatur me rrugën e Batinijve, dhe ky nuk është vendi për t’u zgjeruar më tej rreth kësaj teme.

Qëllimi është se secili prej Emrave të Allahut i referohet Atij dhe cilësive që ai emër përmban. Domosdoshmërisht, ai i referohet gjithashtu edhe cilësive që mund të përmbajnë emra të tjerë.

E ngjashme me këtë janë edhe emrat e Profetit ﷺ, si: Muhammed, Ahmed, el-Mahij (ai që fshin), el-Hashir (ai që tubon) dhe el-‘Akib (profeti i fundit). Po ashtu, ndër emrat e Kur’anit përfshihen: el-Furkan (kriteri dallues), el-Huda (udhëzimi), esh-Shifa (shërimi), el-Bejjan (qartësimi) dhe el-Kitab (Libri).

Nëse qëllimi i pyetësit është të përcaktojë saktësisht një objekt, ai mund të përshkruhet duke përdorur çfarëdo emri, përderisa kuptohet se i referohet atij objekti të caktuar. Ky përshkrim mund të jetë në formën e një emri ose të një cilësie. Për shembull, ai që pyet rreth ajetit:“Dhe kushdo që largohet nga përkujtimi Im” (Ta Ha:124), çfarë është përkujtimi? Përgjigjja është: “Është Kur’ani” ose “Janë Librat e Tij të shpallur.” Fjala përkujtim është një emër, dhe emri ose lidhet me kryerësin (atë që përkujton) ose me objektin (atë që përkujtohet).

Prandaj, përkujtimi i Allahut sipas kuptimit të dytë është si shprehjet: SubhanAllah (I pastër nga çdo e metë është Allahu), el-Hamdulil-Lah (Falënderimi i takon Allahut), La ilaha ila Allah (Nuk ka të adhuruar me të drejtë përveç Allahut) dhe Allahu Ekber (Allahu është më i Madhi). Ndërsa sipas kuptimit të parë (pra, kryerësi), ai i referohet atij që e përkujton fjalën e Tij, dhe kjo është ajo që synohet në këtë ajet.

Kjo përforcohet edhe nga ajeti që i paraprin këtij ajeti:“E nëse nga Unë ju vjen udhëzimi, atëherë kushdo që ndjek udhëzimin Tim nuk do të humbasë dhe nuk do të jetë i mjerë.” (Ta Ha:123) Udhëzimi i Tij është ajo që Ai ka shpallur. Pastaj Allahu thotë:“Ai do të thotë: ‘Zoti im, pse më ringjalle të verbër, ndërkohë që më parë shihja?’ [Allahu] do të thotë: ‘Kështu, argumentet Tona të erdhën ty dhe ti i shpërfille; dhe kështu sot do të shpërfillesh.”(Ta Ha:125–126)

Qëllimi është se ajo që nënkuptohet me përkujtimin është fjala e Tij e shpallur ose përkujtimi i asaj fjale nga ana e robit. Prandaj, nëse thuhet: “përkujtimi Im” do të thotë “Libri Im”, ose “fjala Ime”, ose “udhëzimi Im”, domethënia e synuar është një dhe e njëjta.

Mirëpo, nëse qëllimi i pyetësit është të mësojë rreth cilësisë që ai emër gjithashtu përfshin, atëherë duhet dhënë edhe një shpjegim shtesë. Për shembull, është e mundur që dikush të pyesë rreth emrave të Allahut: el-Kuddus (I Pastri), es-Selam (I Përsosuri), el-Mu’min (Dhënësi i sigurisë/besimit), edhe pse ai e di se këta emra i referohen Allahut, por dëshiron të pyesë në mënyrë të veçantë rreth këtyre cilësive specifike.

Nëse ajo që u përmend më parë është e qartë, atëherë kuptohet se shpeshherë selefët përshkruanin diçka duke përdorur një emër që tregonte vetë objektin për të cilin bëhej fjalë; ndërkohë që ky emër përfshinte edhe një cilësi që nuk gjendej në emrat e tjerë. Ashtu si Profeti ﷺ përshkruhet me emrat: el-Hashir, el-Mahij dhe el-‘Akib, dhe Allahu përshkruhet si el-Gafur dhe er-Rahim. Të gjithë këta emra i referohen një dhe të njëjtit subjekt, por secili prej tyre përmban edhe një cilësi të veçantë. Është e mirënjohur se kjo nuk është mospajtim kontradiktor, siç mendojnë gabimisht disa njerëz.

Për shembull, çfarë nënkupton “rruga e drejtë”? Disa dijetarë kanë thënë se ajo nënkupton ndjekjen e Kur’anit, duke u mbështetur në fjalën e Profetit ﷺ:“Kur’ani është litari i fortë i Allahut, përkujtimi i urtë dhe rruga e drejtë.” Të tjerë kanë thënë se rruga e drejtë nënkupton Islamin, duke u mbështetur në hadithin e Profetit ﷺ, të transmetuar nga Nevvas ibn Sam‘an:“Allahu ka sjellë shembullin e një rruge të drejtë; në të dy anët e saj ka mure, dhe në këto mure ka dyer të hapura, mbi të cilat janë perde. Ka një thirrës që thërret nga fillimi i rrugës dhe një tjetër që thërret nga lart mbi rrugë…”

Ai ﷺ tha: “Rruga e drejtë është Islami. Muret janë kufijtë e Allahut. Dyert e hapura janë ndalesat. Thirrësi nga fillimi i rrugës është Libri i Allahut, ndërsa thirrësi nga lart mbi rrugë është këshilluesi nga Allahu, të cilin çdo besimtar e dëgjon në zemrën e tij.”

Pra, të dy shpjegimet e përmendura për “rrugën e drejtë” janë në thelb të njëjta, sepse feja e Islamit është ndjekja e Kur’anit. Megjithatë, secili përshkrim tregon për një aspekt të veçantë që nuk gjendet në përshkrimin tjetër. Fjala “rrugë” përfshin gjithashtu edhe një kuptim të tretë. Në mënyrë të ngjashme janë edhe të gjitha shpjegimet e tjera që janë dhënë për “rrugën e drejtë”, si: Ehli Suneti dhe Xhemati, ose rruga e adhurimit, ose bindja ndaj Allahut dhe të Dërguarit të Tij ﷺ. Të gjitha këto shpjegime i referohen të njëjtës gjë; megjithatë secili prej tyre e përshkruan atë duke theksuar një cilësi të veçantë.

Kategoria e dytë: Të përmendet diçka në formë shembulli, duke ilustruar disa aspekte të termit të përgjithshëm që përmendet, me qëllim që t’i tërhiqet vëmendja dëgjuesit drejt llojit të gjësë për të cilën bëhet fjalë, e jo për të përcaktuar plotësisht kufijtë e fjalës. Kështu, nëse një joarab do të pyeste për fjalën hubz (bukë) dhe atij do t’i tregohej një ragif (një copë/kulaç buke), kjo do t’i ilustronte atij se edhe gjëra të ngjashme quhen hubz, e jo se vetëm ajo copë e veçantë quhet kështu.

Një shembull i kësaj është fjala e Allahut në Kur’an:“Pastaj Ne ua dhamë Librin në trashëgimi atyre që i zgjodhëm nga robërit Tanë; dhe prej tyre ka që i bëjnë padrejtësi vetes së tyre, prej tyre ka të matur, dhe prej tyre ka që janë përpara në vepra të mira me lejen e Allahut.” (Fatir: 32)

Ata që i bëjnë padrejtësi vetes së tyre janë ata që nuk i kryejnë detyrimet obligative dhe bien në atë që është e ndaluar. Të maturit janë ata që i përmbushin detyrimet dhe largohen nga ndalesat. Ndërsa ata që janë përpara janë ata që jo vetëm i përmbushin detyrimet, por kryejnë edhe vepra vullnetare. Kështu, të maturit do të jenë njerëzit e së djathtës, ndërsa ata që janë përpara do të jenë të parët, pra ata që janë afruar më pranë (Allahut).

Për më tepër, secili prej këtyre tre grupeve mund të përshkruhet edhe sipas mënyrës se si e kryen një vepër të caktuar. Mund të thuhet se ata që janë përpara janë ata që i falin namazet në kohën e tyre të parë; të maturit janë ata që i falin brenda kohës së caktuar; ndërsa ata që i bëjnë padrejtësi vetes janë ata që e vonojnë namazin deri sa koha e tij është gati të përfundojë.

Po kështu, mund të thuhet se këto tri kategori njerëzish përmenden edhe në suren Bekare: bamirësi përmendet si ai që jep lëmoshë, i padrejti si ai që merret me kamatë, ndërsa i drejti si ai që merret me tregti. Kështu, sa i përket pasurisë, njerëzit janë bujarë, të drejtë ose shtypës. Prandaj, ata që janë përpara janë ata që janë bujarë jo vetëm duke përmbushur detyrimin, por edhe duke dhënë më tepër; shtypësit janë ata që merren me kamatë ose refuzojnë dhënien e zekatit; ndërsa të maturit janë ata që japin zekatin, por nuk merren me kamatë.

Prandaj, çdo thënie përmend diçka që tashmë gjendet në vetë ajetin; ajo thjesht theksohet me qëllim që të tërhiqet vëmendja ndaj atij aspekti të veçantë të ajetit, nëpërmjet shembullit. Sepse përkufizimi i diçkaje përmes ilustrimit ose shembullit shpesh është më i lehtë sesa përkufizimi i saj me një përkufizim absolut.

Mendja e njeriut e lidh më lehtë një gjë me shembullin e saj, ashtu siç e kupton se çfarë është buka kur i tregohet një copë bukë. Në këtë kategori hyn edhe thënia: “Arsyeja e zbritjes së këtij ajeti ishte kjo apo ajo”, veçanërisht kur lidhet me një person të caktuar. Kjo është gjendja e shkaqeve të zbritjes së disa ajeteve.

Për shembull, thuhet se ajeti i dhiharit u shpall lidhur me gruan e Avs ibn es-Samitit. Ajeti i li‘anit u shpall lidhur me ‘Uvajmir el-‘Ajlani ose Hilal ibn Umajah. Ajeti i kalalah-së u shpall në rastin e Xhabir ibn ‘Abdullahut. Po ashtu, ajeti:“Dhe gjyko, o Muhamed, mes tyre sipas asaj që Allahu ka shpallur” (Ma’ide: 49) u shpall gjatë ngjarjes së Benu Kurejdhah dhe Benu Nadir. Ajeti:“Dhe kush ua kthen shpinën atyre atë ditë” (Enfal:16)u shpall lidhur me betejën e Bedrit. Po kështu, ajeti:“…dëshmia mes jush kur vdekja i afrohet ndonjërit prej jush” (Ma’ide:106) u shpall në ngjarjen e Tamim ed-Darit dhe ‘Adij ibn Beda’. Gjithashtu, fjala e Ebu Ejubit rreth ajetit:“…dhe mos e hidhni veten tuaj në rrezik” (Bekare: 195): “Ai u shpall për ne: Ensarët.”

Ka shumë shembuj të tillë ku përmendet se një ajet i caktuar është shpallur lidhur me idhujtarët e Mekës, ose hebrenjtë dhe të krishterët, ose lidhur me një grup besimtarësh.

Qëllimi i thënieve të tilla nuk është të nënkuptohet se këto ajete u përkasin vetëm atyre personave dhe askujt tjetër; një gjë e tillë nuk do të thuhej as nga një musliman, as nga një njeri me mend.

I vetmi diskutim është rreth një termi të përgjithshëm që përdoret në një rast të veçantë: a kufizohet ai vetëm në atë rast apo jo? Asnjë nga dijetarët muslimanë nuk nxjerr përfundimin se termat e përgjithshëm që gjenden në Kur’an dhe Sunet u përkasin vetëm atyre personave të caktuar për të cilët u shpallën këto ajete. Përkundrazi, maksimumi që mund të thuhet është se këto ajete zbatohen për të gjithë ata që i ngjajnë atij personi për të cilin u shpall ajeti, dhe se formulimi nuk përgjithësohet përtej kufijve që lejon gjuha.

Çdo ajet që është shpallur për një arsye të veçantë, sidomos nëse ajeti është urdhër ose ndalesë, nuk përfshin vetëm personin e caktuar për të cilin u shpall, por edhe të gjithë ata që janë të ngjashëm me të. E njëjta gjë vlen edhe nëse ajeti lavdëron ose qorton dikë.

Njohja e shkaqeve të zbritjes së ajeteve ndihmon në kuptimin e tyre, sepse njohja e shkakut ndihmon në njohjen e pasojës. Për këtë arsye, mendimi më i fortë ndër dy mendimet lidhur me personin që harron betimin që ka bërë është që ai të kthehet te arsyeja që e shtyu ta bënte betimin në fillim: çfarë e shkaktoi atë dhe cilët faktorë çuan drejt tij.

Thënia e tyre: “Ky ajet u shpall për shkak të kësaj apo asaj”, ndonjëherë nënkupton se kjo ishte arsyeja për të cilën ajeti u shpall. Në raste të tjera, ajo nënkupton se kuptimi i përmendur gjendet në ajet, edhe nëse nuk është arsyeja e drejtpërdrejtë e zbritjes së tij; domethënë, kuptimi i këtij ajeti është ky apo ai.

Dijetarët kanë pasur mospajtim lidhur me thënien e sahabiut:“Ky ajet u shpall për shkak të kësaj apo asaj.” A konsiderohet kjo thënie si transmetim profetik (hadith), sikur sahabiu të kishte treguar ngjarjen ashtu siç ka ndodhur, apo konsiderohet thjesht si shpjegim që sahabiu e jep nga vetja e tij dhe jo si transmetim profetik?

Imam Buhariu e konsideronte atë si transmetim, ndërsa të tjerët nuk e konsideronin të tillë. Shumica e librave që përmbajnë transmetime bien në kategorinë e dytë, siç është Musnedi i Ahmedit. Mirëpo, nëse sahabiu e përshkruan ngjarjen në formë transmetimi, atëherë të gjithë pajtohen se ajo është transmetim.

Nëse kjo dihet dhe dikush thotë: “Ky ajet u shpall për shkak të kësaj”, kjo nuk bie në kundërshtim me një thënie të ngjashme nga dikush tjetër, për aq kohë sa formulimi mund t’i përfshijë të dy kuptimet, ashtu siç e kemi shpjeguar më herët kur folëm për tefsirin përmes shembullit.

Po ashtu, nëse dikush përmend një shkak për të cilin u shpall ajeti dhe një tjetër përmend një shkak tjetër, është e mundur që të dy të jenë të saktë: ose ajeti u shpall pas disa ngjarjeve të ndryshme, ose u shpall dy herë, secilën herë për një arsye të ndryshme.

Këto dy kategori të ndryshme të tefsirit që sapo përmendëm — ndryshimi në emra dhe cilësi, ose ndryshimi në kategori dhe lloje përshkrimi, siç janë ilustrimet — janë dy format më të përhapura të tefsirit që gjenden tek selefët, dhe që mund të merren gabimisht si mospajtime në mendim.

Një lloj tjetër mospajtimi që mund të gjendet është ai që lidhet me fjalë të paqarta (të shumëkuptimta). Kjo ndodh në dy mënyra.

Së pari, fjala është e paqartë sepse ka disa kuptime në gjuhë, siç është fjala kaswarah, e cila mund të nënkuptojë gjuetar/shigjetar ose luan, dhe fjala ‘as‘asa, e cila mund të nënkuptojë si ardhjen e natës ashtu edhe largimin e saj.

Së dyti, paqartësia ndodh edhe kur fjala fillimisht ka vetëm një kuptim, por ajo tregon njërin nga dy lloje ose njërën nga dy gjëra, siç është përemri, i cili ndonjëherë mund t’i referohet disa gjërave, si në ajetin:“Pastaj iu afrua dhe zbriti. Dhe ishte në largësi sa dy harqe ose edhe më afër.” (Nexhm: 8–9)

Fjalë të tjera të ngjashme janë: el-fexhr (agimi), esh-shef‘ (çifti), el-wetr (tek), dhe lejalin ‘asher (dhjetë netët). Është e mundur që këto fjalë të kenë kuptimet që u kanë dhënë selefët, ose që kuptimet e tyre të jenë ndryshe.

Rasti i parë ndodh kur një ajet është shpallur dy herë: një herë për një arsye dhe pastaj sërish për një arsye tjetër; ose për shkak të një fjale të paqartë, ku të dy kuptimet mund të zbatohen saktë. Ky është mendimi i shumicës së dijetarëve të medhhebeve Maliki, Shafi‘i dhe Hanbeli, si dhe i shumë teologëve. Rasti tjetër është kur një fjalë ka vetëm një kuptim, duke qenë kështu e përgjithshme, për aq kohë sa nuk ka diçka që e përcakton kuptimin e saj. Nëse të dy kuptimet janë të lejuara, atëherë kjo hyn në kategorinë e dytë.

Një tjetër thënie e tyre që shpesh mendohet gabimisht si mospajtim, është kur ata shprehin mendimin e tyre secili duke përdorur zgjedhje të ndryshme fjalësh. Këto fjalë janë të afërta në domethënie, por jo plotësisht sinonime.

Ka shumë pak fjalë sinonime të plota në gjuhën arabe; kjo është edhe më e rrallë në Kur’an, për të mos thënë se nuk ekziston fare. Është e rrallë që i njëjti kuptim i saktë të shprehet me dy grupe të ndryshme fjalësh; në rastin më të mirë, kuptimet do të jenë të përafërta. Kjo është një nga mrekullitë e Kur’anit.

Nëse dikush do të thoshte për ajetin:“Ditën kur qielli do të lëkundet me një lëvizje rrotulluese (mawr)” (Tur: 9), se fjala mawr do të thotë “lëvizje”, kjo do të ishte një kuptim i afërt, por jo i saktë, sepse fjala nënkupton një lëvizje të shpejtë dhe të heshtur.

Po ashtu, të thuash se wahj (shpallje) do të thotë “të informosh”, ose se fjala: “Ne të shpallëm ty” do të thotë “Ne e zbritëm”, ose se ajeti:“Dhe Ne ua kumtuam bijve të Izraelit” (Isra: 4), do të thotë “Ne i mësuam”, janë shprehje të përafërta, por jo të sakta.

Në të gjitha këto shembuj, fjalët zëvendësuese janë të afërta në kuptim, por jo identike. Shpallja është e shpejtë dhe e fshehtë, dhe jo thjesht një mënyrë informimi. Kumtimi është më specifik sesa thjesht mësimi, sepse përfshin edhe lajmërim dhe shpallje. Është e zakonshme tek arabët që një folje të lidhet me një tjetër, duke përdorur parafjalën e kësaj të fundit.

Nga këtu bëhet e qartë gabimi i atyre që zëvendësojnë disa fjalë me të tjera, siç veprojnë në ajetin:“Ai (Davudi) tha: ‘Me të vërtetë ai të ka bërë padrejtësi duke kërkuar delen tënde (për ta shtuar) mbi delet e tij…’” (Sad: 24), duke e zëvendësuar shprehjen “për ta shtuar” me “me delet e tij” Po ashtu, në ajetin:“Kush janë ndihmësit e mi për Allahun?” (Ali Imran: 52), shprehja “për Allahun” është zëvendësuar me “me Allahun”, dhe kështu me radhë.

Mendimi i saktë është ai i gramaticientëve të Basrës, të cilët thonë se kjo është një rast nënkuptimi (tadmin). Kështu, kërkesa për delen nënkuptonte marrjen e saj dhe shtimin me delet e tij.

Një shembull tjetër është ajeti:“Dhe vërtet, ata pothuajse u përpoqën të të largonin nga ajo që Ne ta shpallëm ty” (Isra: 73); fjala “të joshnin / të tundonin” nënkupton edhe kuptimin se ata donin të të pengonin dhe të të shmangnin.

Po ashtu (bën pjesë këtu) edhe ajeti:“Dhe Ne e ndihmuam (e shpëtuam) atë nga populli që i përgënjeshtronte argumentet Tona” (Enbija: 77); fjala “ndihmuam” nënkupton gjithashtu kuptimin se Ne e shpëtuam dhe e çliruam.

Një shembull tjetër është ajeti:“…prej të cilit pinë robërit e Allahut” (Insan: 6); pirja këtu nënkupton edhe shuarjen e etjes. Shembuj të tillë janë të shumtë.

Po ashtu, kushdo që thotë se fjala rajb do të thotë shakk (dyshim), ka dhënë vetëm një kuptim të përafërt, sepse fjala rajb nënkupton shqetësim dhe trazim të brendshëm, siç thuhet në hadith:“Lëre atë që të ngjall dyshim për atë që nuk të ngjall dyshim.” Gjithashtu, në hadithin ku Profeti ﷺ kaloi pranë një dreri me kokën ndër këmbë dhe tha: “Askush prej jush të mos e shqetësojë (jurib) atë.” Pra, ashtu siç siguria nënkupton qetësi dhe rehati të brendshme, e kundërta e saj, dyshimi, nënkupton shqetësim dhe trazim të brendshëm. Ndërsa fjala shakk nuk i përmban këto domethënie.

Po ashtu, në fjalën e Allahut:“Ai Libër”, që zakonisht shpjegohet si kuptimi “ky Libër”, kemi një tjetër shembull të kuptimit të përafërt. Edhe pse ajo që nënkuptohet në të dy rastet është Kur’ani, të tregosh për diçka të afërt duke thënë “ky” nuk jep të njëjtat nënkuptime dhe domethënie si të tregosh për diçka që konsiderohet e largët ose madhështore, që nënkuptohet me “ai”. Po ashtu, përdorimi i fjalës “Libër” këtu në vend të fjalës “Kur’an” nënkupton se ai është i shkruar, i qartë dhe i lexueshëm. Këto lloj dallimesh gjuhësore janë të pranishme në Kur’an.

Nëse dikush do të thoshte se fjala në Kur’an “an tubsala” do të thotë të burgoset, dhe një tjetër thotë se do të thotë të lirohet me garanci (kafalah), kjo nuk është një kundërthënie, sepse ai që burgoset mund edhe të lirohet me garanci ose jo; prandaj kjo është një shpjegim i përafërt.

Mbledhja e këtyre thënieve dhe mendimeve të ndryshme të selefit është shumë e dobishme. Duke i mbledhur të gjitha këto mendime, njeriu arrin një kuptim më të qartë të domethënies së synuar, shumë më tepër sesa po të mblidhte vetëm një apo dy thënie.

Megjithë të gjitha këto, ekzistojnë edhe mospajtime reale mes selefit, ashtu siç ekzistojnë mospajtime edhe në çështjet e fikhut. Megjithatë, dija themelore, për të cilën ka nevojë çdo njeri, është e njohur për të gjithë: si për njerëzit e thjeshtë ashtu edhe për elitën. Shembuj të kësaj janë: numri i namazeve ditore, numri i rekateve në secilin namaz dhe kohët e tyre.

Po ashtu janë të njohura pasuritë mbi të cilat jepet zekati dhe minimumet e tyre, muaji i Ramazanit, si kryhet tavafi, qëndrimi në Arafat, gjuajtja e ‘shejtanit’ (xhemerat), vendndodhja ku njeriu hyn në ihram, etj.

Për më tepër, mospajtimet që ekzistonin mes sahabëve në çështje si pjesa trashëgimore e gjyshit dhe vëllezërve, apo musharakah, ndodhin rrallë në shumicën e rregullave të trashëgimisë. Përkundrazi, shumica e njerëzve kanë nevojë të dinë vetëm pjesët trashëgimore të prindërve, fëmijëve, vëllezërve/motrave dhe bashkëshortëve. Vërtet, Allahu zbriti tre ajete të detajuara për trashëgiminë. Në të parin, Ai përmendi prindërit dhe fëmijët. Në të dytin, Ai përmendi të afërmit që kanë pjesë të përcaktuara, siç janë bashkëshortët dhe vëllai nga nëna. Ai përmendi në të tretin të afërmit që nuk kanë pjesë të përcaktuara, dhe ata janë vëllezërit e plotë ose atëror. Rastet në të cilat gjyshi atëror dhe vëllezërit bashkohen janë të rralla. Për këtë arsye, rasti i parë i raportuar i tillë në Islam ndodhi pas vdekjes së Profetit (s.a.v.s).

Ky dallim mendimi mund të ndodhë për shkak se provat përkatëse janë të fshehura, të anashkaluara, të panjohura ose të keqkuptuara, ose për shkak të parapëlqimit të një mendimi kundërshtues. Qëllimi këtu është vetëm të aludohet shkurtimisht për këtë çështje dhe jo të zgjerohet rreth saj.