NUK KA TË ADHURUAR TJETËR PËRVEÇ ALLAHUT
Kuptimet e këtyre parimeve përmblidhen tërësisht në shprehjen: “Nuk ka të adhuruar tjetër përveç Allahut; Muhamedi është i Dërguari i Allahut.”
Kuptimi i hyjnishmërisë (uluhijje) nënkupton që i Adhuruari të jetë i lirë nga çdo nevojë,ndërsa gjithçka tjetër të jetë në nevojë për Të. Prandaj, kuptimi i shprehjes “nuk ka të adhuruar tjetër përveç Allahut” është: Nuk ekziston asgjë që të jetë e lirë nga çdo nevojë dhe, njëkohësisht, të jetë objekt nevoje për gjithçka tjetër, përveç Allahut të Lartësuar.
Të qenët e Tij i lirë nga çdo nevojë nënkupton domosdoshmërisht se Ai i Lartësuari zotëron këto cilësi:
- Ekzistencën;
- Parapërjetësinë (pa fillim);
- Përjetësinë (pa mbarim);
- Dallimin nga gjërat e krijuara;
- Vetëqëndrueshmërinë (pavarësinë absolute në Vetvete).
Po ashtu, kjo tregon se Ai i Lartësuari është i lartësuar mbi çdo mangësi, gjë që domosdoshmërisht kërkon që Ai të ketë:
- Dëgjimin;
- Shikimin;
- dhe të folurit.
Sepse, po të mos ishin këto cilësi të domosdoshme për Të, Ai do të kishte nevojë për një shkak krijues, ose për një substrat ku të ekzistojë, ose për një veprues që ta largojë prej mangësive.
Nga sa u përmend më sipër, kuptohet gjithashtu se Ai është i lartësuar mbi posedimin e motiveve të jashtme në veprat dhe gjykimet e Tij; sepse, në të kundërtën, Ai do të kishte domosdoshmërisht nevojë për diçka përmes së cilës ta realizonte qëllimin e Tij. Por si mund të jetë kjo e mundur, kur Ai, Madhështor dhe i Lartësuar, është i lirë nga çdo nevojë?
Nga sa u përmend më sipër, kuptohet gjithashtu se nuk është racionalisht e domosdoshme për Allahun e Lartësuar që të veprojë ose të mos veprojë ndonjë gjë të mundshme.Sepse, po të ishte ndonjë veprim nga gjërat e mundshme racionalisht i domosdoshëm për Të — si p.sh. shpërblimi — atëherë Ai do të kishte nevojë për atë veprim që të plotësohej qëllimi i Tij.Ndërsa, në lidhje me Realitetin e Tij të Lartësuar, asgjë nuk është e domosdoshme për Të, përveç përsosmërisë së Tij hyjnore. E si mund të ishte ndryshe, kur Ai, Madhështor dhe i Lartësuar, është plotësisht i lirë nga çdo nevojë?
Sa i përket faktit se çdo gjë tjetër ka nevojë për Të, kjo kërkon domosdoshmërisht që Ai i Lartësuari të ketë këto cilësi: Jetën, Fuqinë e plotë dhe gjithëpërfshirëse, Vullnetin dhe Diturinë.
Sepse, po të mungonte qoftë edhe njëra prej këtyre cilësive, nuk do të ishte e mundur ekzistenca e asgjëje nga gjithësia, dhe si pasojë, asgjë nuk do të kishte nevojë për Të.Por si mund të jetë kjo, kur Ai është i Vetmi që është objekt nevoje për gjithçka tjetër?
Po ashtu, kjo kërkon domosdoshmërisht që Ai i Lartësuari të ketë edhe Njëshmërinë (Vahdanijetin). Sepse, po të ekzistonte në hyjnishmëri një tjetër përkrah Tij, asgjë nuk do të kishte nevojë për Të, për shkak të paaftësisë së domosdoshme që do të pasonte për secilin prej tyre për të krijuar. E si mund të jetë kjo, kur Ai është i Vetmi që është objekt nevoje për gjithçka tjetër?
Nga sa u përmend më sipër, kuptohet gjithashtu edhe ndodhja në kohë (krijimi) i tërë gjithësisë. Sepse, po të ishte ndonjë pjesë e saj pa fillim, ajo do të ishte e lirë nga nevoja për Allahun e Lartësuar. Por si mund të jetë kjo, kur Ai është i Vetmi që, domosdoshmërisht, është objekt nevoje për gjithçka tjetër?
Për më tepër, nga sa u përmend më sipër, kuptohet se asnjë qenie nga gjithësia nuk ka fuqi vepruese të pavarur për të prodhuar ndonjë efekt. Sepse, po të kishte ndonjë gjë nga krijesat fuqi reale për të ndikuar, atëherë efekti i saj do të ishte i pavarur nga nevoja për Zotin tonë, Madhështor dhe të Lartësuar. Por si mund të jetë kjo, kur Ai është i Vetmi që është objekt nevoje për çdo gjë, në mënyrë universale? Ky argument i përgjigjet pretendimit se qeniet e gjithësisë kanë fuqi vepruese në vetvete.
Sa i përket pretendimit tjetër, se ato kanë fuqi vepruese përmes një fuqie që Allahu e ka vendosur brenda tyre, siç pohojnë shumë prej të paditurve, edhe ky pretendim është i pavlefshëm. Sepse ai nënkupton që Zoti ynë, Madhështor dhe i Lartësuar, ka nevojë për një ndërmjetës për të realizuar veprime të veçanta. Kjo është e pavërtetë, siç bëhet e qartë nga domosdoshmëria e faktit se Ai është plotësisht i lirë nga çdo nevojë.
Tashmë është bërë e qartë se si shprehja:“Nuk ka të adhuruar me të drejtë përveç Allahut” përfshin plotësisht tri kategoritë që çdo person juridikisht përgjegjës duhet t’i njohë në lidhje me Zotin tonë, Madhështor dhe të Lartësuar. Ato janë: – njohja e asaj që është e domosdoshme për Realitetin e Tij të Lartësuar, – asaj që është e pamundur, – dhe asaj që është e mundshme.
MUHAMEDI ËSHTË I DËRGUARI I ALLAHUT
Sa i përket shprehjes: “Muhamedi është i Dërguari i Allahut” (paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të), ajo përfshin besimin në: Profetët, Engjëjt, Librat e shpallur dhe Ditën e Fundit. Kjo sepse ai (paqja dhe bekimi qofshin mbi të) erdhi duke vërtetuar plotësisht të gjitha këto çështje.
Nga kjo kuptohet domosdoshmëria e sinqeritetit (vërtetësisë) për të Dërguarit (paqja dhe bekimi qofshin mbi ta), dhe pamundësia e gënjeshtrës për ta. Sepse, në të kundërt, ata nuk do të ishin të dërguar besnikë të Zotit tonë, Atij që di gjithçka të fshehtë, Madhështor dhe i Lartësuar qoftë Ai.
Pamundësia që ata (të Dërguarit) të kryejnë veprime të ndaluara buron nga fakti se ata janë dërguar për t’i edukuar njerëzit përmes: fjalëve të tyre, veprave të tyre dhe heshtjes së tyre miratuese (pra, miratimit të nënkuptuar).
Prandaj, nuk është e mundur që në asnjërën nga këto forma të ketë shkelje të urdhrit të Zotit tonë. Sepse është Ai, Madhështor dhe i Lartësuar, që i ka veçuar ata nga e gjithë krijesa e Tij dhe u ka besuar sekretet e shpalljes hyjnore.
Po ashtu, nga sa u përmend më sipër, kuptohet edhe mundësia që cilësi njerëzore të shfaqen tek ata, pasi kjo nuk e cenon mesazhin e tyre dhe as pozitën e tyre të lartë tek Allahu i Lartësuar. Përkundrazi, kjo ua shton madhështinë dhe lartësinë e gradës së tyre.